Professor uil op boek

De Professor in de Weetnietkunde en ons feilbare denken

Alles te gedetailleerd willen weten en vast willen leggen kan een gevaar zijn. Het geeft je als ondernemer de illusie van controle en van ‘alles al weten’. En juist die veronderstelling kan de groei van je bedrijf belemmeren. Soms kun je maar beter, zoals mijn oma dat noemde, een ‘professor in de Weetnietkunde’ zijn.

Toen ik als zevenjarig jongetje geen antwoord wist op mijn oma’s vraag wat ik later wilde worden, antwoordde zij heel lief: “Dan word je toch gewoon professor in de Weetnietkunde!” Dat leek me nog eens een ideaal beroep. Niets hoeven weten! Het is een kleine, maar fijne herinnering, die voor mij inmiddels ook een andere betekenis heeft gekregen.

Als verhelderaar help ik ondernemers hun plannen te verhelderen. Daarbij komen allerlei vragen aan bod zoals:  wie, wat, waarom en hoe? Het is mooi om te zien hoe sommige klanten hierbij algemene antwoorden geven, terwijl andere zeer fanatiek aan de slag gaan om alles tot in de kleinste details in kaart te brengen. Hoe specifieker je bent, hoe meer inzicht je hebt en hoe beter je alles onder controle hebt. Toch?

De valkuilen van controle

Helaas kleven er ook nadelen aan inzicht en het gevoel van controle. Je ziet de grootste valkuilen hieronder:

  • Je controleert geen bronnen en neemt alle informatie voor waar aan.
  • Je neemt een inzicht voor waar aan zonder de context te checken.
  • Je maakt jouw inzicht of waarheid universeel (het geldt volgens jou voor iedereen).
  • Je gelooft dat jouw inzichten blijvend waar zijn, terwijl alles om je heen voortdurend verandert. Dus waarom jouw inzicht niet?
  • Jij vindt dat je de enige bent, die de vragen stelt. Maar misschien mis je wel heel belangrijke vragen?
  • Je blijft teveel vasthouden aan je plan en jouw zekere inzichten en laat daardoor kansen aan je voorbij gaan.

Herkenbaar? Je ziet hierboven dat wat je zeker denkt te weten, niet per se waar en blijvend hoeft te zijn. Juist door te blijven onderzoeken en open minded te blijven creëer je kansen en haal je meer resultaat.

Handelen als een professor in de Weetnietkunde

Wat zou het dus mooi zijn als je jouw plannen vaker zou lezen alsof je ze voor de eerste keer (zonder voorkennis) las. Stel je voor, dat je jezelf als een professor in de Weetnietkunde toestaat om jezelf onbevangen vragen te stellen als:

  • “Is het wel zo?”
  • “Heb ik voldoende over de nadelen nagedacht?”
  • “Wat vind jij ervan?”
  • “Wil ik dit zelf, of heb ik me laten beïnvloeden?”

Wie weet wat voor kansen dat oplevert? Het kan heel bevrijdend en verrijkend zijn om ervan uit te gaan dat je iets niet weet, ook al denk je dat je het wel weet.

Nisandeh Neta demonstreerde dit tijdens Business Bootcamp van Open Circles heel treffend met het Boter-Kaas en Eieren spel. Daarvan denkt iedereen de spelregels te kennen. Wie als eerste drie vakjes op een rij met een kruis of een rondje vult, wint. Maar door de grenzen van de spelregels te onderzoeken en door samen te werken, blijken er veel meer uitkomsten mogelijk te zijn dan je ooit voor mogelijk had gehouden. En dat alles zonder de regels te overtreden! Vaste overtuigingen en aannames kunnen dus remmend werken.

Succesvol dankzij een andere mindset

Het laatste decennium zijn er steeds meer bedrijven, die tegen heersende overtuigingen in gaan en daar succes mee boeken. Denk bijvoorbeeld aan Apple, Facebook en Uberpop. Het waren kleine bedrijven, die in korte tijd de wereld zijn gaan domineren. Kenmerkend is dat zij het aandurfden om vaste denkpatronen, veronderstellingen en waarheden los te laten. Hierdoor hebben ze de mindset van velen veranderd.

Want zeg nou zelf: had jij in 1997 gedacht dat het aantal mobiele telefoons 18 jaar later zo’n toevlucht zou nemen? Nee toch? Toen was een mobieltje vooral lomp, onnodig en onlogisch. Vanuit het beeld dat we nu hebben is dit onvoorstelbaar. Maar volgens het destijds heersende denkbeeld was het wellicht heel logisch.

Van intuïtief denken naar bewust nadenken

 Daniel Kahneman heeft onderzoek gedaan naar ons denk- en voorspellingsvermogen en de rol van intuïtie. Een aantal interessante inzichten die uit zijn onderzoeken zijn ontstaan zijn:

  • Mensen zijn vatbaar voor talloze cognitieve illusies.
  • Succesvolle bedrijven maken ons vaak blind voor de rol die geluk in dat succes heeft gespeeld, en hoeveel er mis had kunnen gaan. Managementboeken die suggereren dat economisch succes voor iedereen is weggelegd zijn dan ook misleidend.
  • We hebben geen toegang tot veel van wat er in ons brein omgaat, omdat het meeste daarvan plaatsvindt in ons onderbewuste. De manier waarop we op stimuli reageren leidt daardoor vaak tot effecten waar we geen weet van hebben.

Om dit begrijpen, moet je beseffen dat het brein op twee snelheden werkt.

  • Systeem 1: is snel, intuïtief en voor een groot deel automatisch. We kunnen er geen controle over uitoefenen. Hier huizen onze aannames en onze vooringenomenheid.
  • Systeem 2: houdt zich bezig met het langzamere proces van kritisch denken en het nemen van weloverwogen beslissingen.

Systeem 1 is de oorsprong van de vele systematische fouten in onze intuïtie, maar het is systeem 2 die die fouten vaak niet corrigeert.

Wil je meer weten over onderzoek naar ons denk- en voorspellingsvermogen en de rol van intuïtie? Lees dan bijvoorbeeld het boek ‘Ons feilbare denken’ van Daniel Kahneman of luister naar zijn lezing voor de National Academy of Sciences.

Voor professoren in de Weetnietkunde is het de kunst om in plaats van systeem 1 (onze aannames/vooringenomenheid) juist systeem 2 te activeren.

Dit doe je bijvoorbeeld door:

  • jezelf voor te houden dat overal twee kanten aan zitten.
  • tijd voor mijmeren in te plannen (wandelen, niets doen,….)
  • andere mensen te vragen naar hun ervaringen, meningen en inzichten.

Realiseer je dat je jezelf soms onbewust voor de gek houdt. En check of de feiten wel kloppen met wat je voelt.

Kom uit de ivoren toren van het zeker weten

Voor mij als ondernemer betekent de opmerking ‘Dan word je toch professor in de Weetnietkunde’ vooral dat je uit de ivoren toren van het ‘alweten’ en ‘voor altijd’ en ‘zeker weten’ moet blijven. Door open en kritisch naar je inzichten en plannen te blijven kijken, zorg je ervoor dat jouw heldere beeld niet bevriest tot een ondoordringbare ijslaag. Je weet maar nooit wat voor moois dat oplevert.

Ben jij wel eens professor in de Weetnietkunde? Ik ben benieuwd naar je reactie. Ken je iemand voor wie dit blog ook interessant is? Deel het dan gerust via de onderstaande knoppen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *